Fundusz Tropical Forest Forever Facility (TFFF) ma płacić krajom za to, że nie wycinają lasów deszczowych. Żeby ruszył w 2027 roku, do końca 2026 musi zgromadzić 10 mld dolarów kapitału startowego. Potwierdzone deklaracje wynoszą na razie 7,9 mld dolarów.

Dlaczego powstał nowy fundusz

Na szczycie klimatycznym w Glasgow w 2021 roku ponad 140 państw zobowiązało się powstrzymać globalne wylesianie do końca dekady. Pięć lat później drzewa nadal znikają. W 2024 roku utracono ponad 8 mln hektarów lasów, czyli obszar około 30 razy większy od Luksemburga. Od 1990 roku zniknęło prawie 490 mln hektarów.

Są też dobre wiadomości. Wylesianie w brazylijskiej Amazonii spadło między sierpniem 2025 a sierpniem 2026 o 41% i było najniższe, od kiedy prowadzi się pomiary. TFFF, uruchomiony rok temu na szczycie COP30 w Belém, ma utrwalić ten trend. Dotąd kraje tropikalne zarabiały więcej na wycince, uprawach i wydobyciu surowców niż na ochronie lasu.

Jak ma działać mechanizm

Fundusz nie jest klasyczną zbiórką darowizn. Rządy wpłacą kapitał, głównie w postaci nisko oprocentowanych pożyczek, a TFFF wyemituje obligacje dla inwestorów prywatnych, na początek na około 40 mld dolarów. Docelowo rządy mają wnieść 25 mld dolarów, a podmioty prywatne 100 mld. Pieniądze będą inwestowane na rynkach finansowych, najchętniej w obligacje rządów państw rozwijających się. Fundusz nie ma finansować projektów związanych z ropą, gazem ani węglem.

Inwestorzy prywatni mogą liczyć na około 5% rocznie. Felix Finkbeiner z organizacji Plant-for-the-Planet przekonuje, że ich kapitał jest dobrze chroniony, bo ewentualne straty, na przykład przy spadku cen obligacji, pokryją środki publiczne.

Na wypłaty dla państw z lasami tropikalnymi trafi około 2,7% zysków funduszu. Za każdy zachowany hektar kraj dostanie 4 dolary rocznie, a co najmniej 20% tej kwoty musi trafić do ludów tubylczych i społeczności lokalnych. Według wyliczeń platformy TFFF Watch Demokratyczna Republika Konga dostałaby za zasoby leśne z 2024 roku około 333 mln dolarów.

Kontrola i zabezpieczenia

• Płatności dotyczą tylko nienaruszonych ekosystemów, a nie plantacji drzew.
• Stan lasów oceniany jest na podstawie zdjęć satelitarnych, do których dostęp mogą mieć także organizacje pozarządowe.
• Za wycięte lub zniszczone obszary od wypłaty odejmuje się pieniądze.
• Kraj, który wyda środki niezgodnie z przeznaczeniem, może na kilka lat stracić wypłaty.
• Wpłacony kapitał zostaje w funduszu na 40 lat, więc zmiana rządu u darczyńcy niczego nie cofnie.

Finkbeiner przyznaje, że rozpoznanie plantacji na zdjęciach bywa trudne, ale technologia znacznie się poprawiła w ostatniej dekadzie. Zwraca też uwagę, że fundusz daje krajom globalnego Południa więcej samodzielności niż tradycyjna pomoc rozwojowa, w której o finansowaniu decydują instytucje takie jak Bank Światowy.

Skąd wziąć brakujące 2 mld dolarów

Gotowość wpłat zadeklarowało dotąd osiem państw, wśród nich Brazylia, Indonezja, Francja, Wielka Brytania, Holandia i Luksemburg. Największą obietnicę złożyła Norwegia: 3 mld dolarów. Oslo zapowiada jednak, że dotrzyma jej tylko wtedy, gdy uzbiera się uzgodniona suma. Niemcy zapowiedziały około miliarda euro od 2027 roku, rozłożone na 10 lat, ale decyzję musi jeszcze zatwierdzić parlament. Wpłaty rozważają także Kanada, Chiny, Korea Południowa i Zjednoczone Emiraty Arabskie.

Organizacje filantropijne zadeklarowały 88 mln dolarów, w tym 73 mln ogłoszone w tym tygodniu na szczycie COP31 w Antalyi. Finkbeiner jest optymistą: „Takie obietnice zawsze padają w ostatniej chwili”, powiedział. Dodał, że termin nie jest nieprzekraczalny, ale bez zebrania pełnej kwoty norweski rząd będzie miał kłopot z uzyskaniem zgody parlamentu.

Co to oznacza dla Polski

Polski nie ma wśród państw wymienionych jako potencjalni darczyńcy, więc nie wiadomo, czy rząd rozważa wpłatę. Pośrednio sprawa nas jednak dotyczy. Lasy tropikalne regulują klimat całej planety, a wylesianie wiąże się z uprawami takimi jak soja czy olej palmowy, które trafiają także do europejskich łańcuchów dostaw. Jeśli fundusz ruszy, część tych krajów będzie miała finansowy powód, by lasu nie wycinać.

Dla zwykłego konsumenta nie zmieni się nic z dnia na dzień. Sukces lub porażka TFFF pokażą jednak, czy można wycenić stojące drzewa wyżej niż deski czy pola uprawne.

Źródło: DW – „Is the TFFF rainforest fund failing due to a lack of money?”