Naukowcy z Changchun Institute of Optics, Fine Mechanics and Physics przy Chińskiej Akademii Nauk zaprojektowali z pomocą uczenia maszynowego nanostrukturalną powierzchnię z wolframu. W symulacjach pochłania ona prawie całe światło widzialne i bliskiej podczerwieni. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Applied Thermal Engineering”, ale na razie są to obliczenia, a nie gotowe urządzenie.
Do czego potrzebny jest taki absorber
Układy termofotowoltaiczne zasilane Słońcem działają inaczej niż zwykłe panele. Najpierw pochłaniają światło i zamieniają je w ciepło. Rozgrzany element emituje promieniowanie cieplne, które dopiero trafia na ogniwo fotowoltaiczne i jest przekształcane w prąd. Żeby to się opłacało, powierzchnia musi łapać światło w szerokim zakresie długości fal i jednocześnie nie tracić energii, a jej promieniowanie powinno trafiać w pasmo, które ogniwo potrafi wykorzystać.
Tradycyjne absorbery mają z tym kłopot. Często słabo wybierają odpowiednie zakresy widma, ich skuteczność zależy od kąta padania światła, a w trudnych warunkach pracy się pogarsza. Zaprojektowanie struktury, która rozwiąże wszystkie te problemy naraz, jest trudne. Dodatkowo wymaga wielu żmudnych symulacji numerycznych.
Jak powstał projekt
Zespół oparł konstrukcję na układzie metal–izolator–metal z precyzyjnie rozmieszczonymi rezonatorami o rozmiarach nanometrowych. Wolfram wybrano ze względu na dobre właściwości optyczne i odporność na wysokie temperatury.
Badacze połączyli symulacje elektromagnetyczne metodą FDTD (różnic skończonych w dziedzinie czasu) z uczeniem maszynowym, by sprawdzić, jak poszczególne parametry geometrii wpływają na pochłanianie światła. Porównali sześć algorytmów. Najlepiej przewidywał skuteczność absorpcji i podpowiadał, jak poprawiać strukturę, model XGBoost. Analiza rozkładu pola elektromagnetycznego pokazała, że połączenie nanodysków i nanopierścieni zapewnia silne oddziaływanie ze światłem w szerokim zakresie długości fal.
Co pokazały symulacje
- 98,3% średniej absorpcji w zakresie 350–1000 nm,
- 99,8% absorpcji w przedziale 450–700 nm,
- ponad 90% absorpcji przy kątach padania do 60° dla obu głównych polaryzacji światła,
- obliczona spektralna sprawność konwersji na poziomie 99,4% w temperaturze 2000 K, gdy struktura pracuje jako selektywny emiter promieniowania cieplnego.
Ostatni wynik oznacza, że emitowane promieniowanie można skutecznie skierować w zakres użyteczny dla krzemowych ogniw fotowoltaicznych. Autorzy podkreślają też, że podobne podejście może się przydać przy fotodetektorach, czujnikach optycznych i innych urządzeniach wymagających precyzyjnej kontroli światła.
Co to oznacza w praktyce
Warto zachować rozsądek: wszystkie podane wartości pochodzą z symulacji komputerowych. W źródle nie ma informacji o wykonaniu i przetestowaniu takiej powierzchni w laboratorium ani o kosztach produkcji czy trwałości w długotrwałej pracy. Droga od modelu do komercyjnego urządzenia bywa długa i nie wiadomo, czy ta konstrukcja ją przejdzie.
Dla czytelnika w Polsce i w UE to przede wszystkim sygnał, w jakim kierunku idą badania nad energią słoneczną. Panele, które są dziś montowane na dachach, działają inaczej i te wyniki ich nie dotyczą. Termofotowoltaika słoneczna to na razie obszar badań, a nie produkt, który można kupić. Pokazuje jednak, że uczenie maszynowe może skrócić żmudne projektowanie materiałów optycznych, bo ogranicza liczbę kosztownych symulacji potrzebnych do znalezienia dobrej konstrukcji.
Źródło: Tech Xplore – „Machine learning informs highly efficient light absorption in tungsten metasurfaces”
